Güney Kore’nin Busan şehrinde yer alan UN Memorial Cemetery, Dünya’da Birleşmiş Milletlere ait tek mezarlık. Kore Savaşı’nda hayatını kaybeden askerlerin anısına yapılmış ve farklı ülkelerden gelen birçok askerin mezarını barındırır. Benim burayı ziyaret etme sebebim ise mezarlıkta bulunan Türk Askerlerine ayrılmış alanı ziyaret etmek.
Bugün bu mezarlıkta yaklaşık 2.300 Birleşmiş Milletler askerinin mezarı bulunuyor ve bu askerler 21 farklı ülkeden geliyor. Türk askerlerine ait 462 mezar da burada yer alıyor . Bu sayı tek başına bile Türkiye’nin savaşta ne kadar aktif bir rol oynadığını gösteriyor aslında.
1950 yılında başlayan Kore Savaşı aslında Soğuk Savaş’ın ilk sıcak çatışma alanlarından birisi. Aslında bugün Vesayet Savaşı dediğimiz, büyük ülkelerin kendi çıkarlarını korumak için kendi topraklarında savaşmak yerine, üçüncü bir ülkenin topraklarında savaştığı çirkin bir savaş yöntemi. Bahsettiğim büyük ülkeler İkinci Dünya Savaşı sonrası Kore’nin Kuzeyinden saldırıya geçen Sovyetler Birliği ile Güneyde hakimiyet kurmaya çalışan Amerika Birleşik Devletleri. Ve Savaş resmi olarak 25 Haziran 1950’de Kuzey Kore’nin Güney Kore’ye saldırmasıyla savaş başladı.
Birleşmiş Milletler, Güney Kore’ye destek vermek için uluslararası bir askeri güç oluşturdu. Türkiye de bu çağrıya yanıt veren ülkelerden biri oldu.
Peki Türkiye neden Kore’ye asker gönderdi ?
Birincisi, Türkiye’nin Batı dünyasıyla ilişkilerini güçlendirme isteğiydi. O dönemde Türkiye, NATO’ya katılmak istiyordu ve Kore’ye asker göndermek bu süreci hızlandıran önemli bir adım oldu.
İkincisi ise Türkiye’nin Birleşmiş Milletler’e verdiği destek ve uluslararası sorumluluklarıydı. Tabiki bunlar takım elbiseleri içerinde, kahveler içilirken imzalanan kağıtlardan ibaret. Siyasi kararların ötesinde, cephede savaşan askerler için durum çok daha farklıydı. Onlar için bu savaş; hayatta kalmak, ve birlikte savaştıkları insanları korumak anlamına geliyordu.
Türkiye, Kore’ye ilk olarak 1950 yılında bir piyade tugayı gönderdi. Bu birlik daha sonra “Türk Tugayı” olarak anıldı ve savaş boyunca aktif görev aldı. Toplamda 20 binden fazla Türk askeri Kore’de aktif görev yaptı.
Türk Tugayı, özellikle Kunuri Muharebesi ile biliniyor. Bu muharebede Türk askerleri, sayıca çok üstün olan Çin kuvvetlerine karşı direnerek Birleşmiş Milletler kuvvetlerinin geri çekilmesini sağladılar. Bu olay, savaşın en kritik anlarından biri olarak kabul edilir ve Türk askerlerinin disiplinli savunması uluslararası askeri çevrelerde dikkat çekmiştir.
Sorun şu ki, geri çekilme emri karmaşası sırasında Türk Tugayı’na durum tam olarak iletilemedi. Türk askerleri hâlâ bulundukları hattı savunuyordu. Türk Tugayı, Kunuri yakınlarında ağır kuşatma altında kaldı. Hava soğuk, iletişim zayıf ve cephane sınırlı. Buna rağmen Türk askerleri geri çekilmeyi reddedip ve savaşmaya devam etmiş. Ancak bu direnişin çok önemli bir sonucu oldu. Birleşmiş Milletler kuvvetlerinin geri çekilmesi için zaman kazandırıldı.
Kunuri ve diğer çatışmalar sırasında birçok Türk askeri esir düştü. Çin kamplarında aylarca zor şartlar altında kalan askerler oldu. Açlık, soğuk ve hastalık esir kamplarının günlük gerçeğiydi.
Türk birlikleri sadece bu muharebede değil, Kumyangjang-ni ve diğer çatışmalarda da aktif rol oynadı. Savaş boyunca yaklaşık 15.000 Türk askeri görev yaptı, toplamda 721 asker hayatını kaybetti, binlercesi yaralandı ve bazı askerlerden bir daha haber alınamadı.
Savaş sırasında birçok Türk askeri, yetim kalan çocuklara yardım etti, yiyeceklerini paylaştı ve hatta bazı bölgelerde eğitim faaliyetlerine destek verdi. Savaş sonrasında Türk askerlerinin Kore’de kalmaya devam ederek insani yardım faaliyetleri yürüttüğü de biliniyor.
Bu yüzden bugün Güney Kore’de Türkiye’ye karşı özel bir yakınlık vardır. “Kardeş ülke” ifadesi sadece diplomatik bir söylem değil, tarihsel bir deneyime dayanır.
Kore Savaşı teknik olarak bir barış anlaşmasıyla değil, ateşkesle sona erdi. 27 Temmuz 1953’te imzalanan ateşkes anlaşmasıyla çatışmalar durdu, ancak Kore Yarımadası hâlâ resmen iki ayrı devlet olarak varlığını sürdürüyor.
Türk bölümünde yer alan mezar taşlarında isimler, rütbeler ve memleket bilgileri yer alır. Bu mezarlar, Türkiye’den binlerce kilometre uzakta hayatını kaybeden askerlerin anısını yaşatır. Fotoğraftaki keselerin içinde Türkiye’nin çeşitli illerinden getirilmiş topraklar bulunuyor.
Bir kısmı 20’li yaşlarının başında olan genç insanlar var.
Evlerinden binlerce kilometre uzakta savaşmış insanlar.
Belki Kore hakkında hiçbir şey bilmeden buraya gelmiş askerler.
Ve Busan’daki o sessiz mezarlık, bunun hâlâ yaşayan en güçlü hatırlatıcısı.
